Borges ve Sanat

borges kapak.jpg
    Sanatın görevi, devamlı bize olan herşeyi müziğe, sembollere, bir insanın hafızasında kalabilecek bir hatıraya dönüştürmektir. Bu bizim görevimiz eğer yapmazsak mutsuz oluruz. Borges kendi sözleriyle sanatını bir söyleşisinde böyle açıklıyor. Ben bu yazıda kısaca bu iki cümleyi bir çerçeveyi oturtmaya çalışacağım.
Borges’in hikayelerine hayran biri olarak ben Borges’in neredeyse tüm temalarına sinmiş iki temel fikrin Borges’i anlamak için çok önemli olduğunu düşünüyorum.
İlki insan ruhunun bir anda oluşup çözülen bir şey olduğudur. Borges’in bu fikri bir çok hikayesinde işlemiştir. Yaşlı Borges’in genç Borges’i ziyaret ettiği hikayesi, insan deneyimini birbirinden bağımsız anlar gibi deneyimleyen hayali Ukbar şehrinin sakinlerini anlattığı hikayesi, Cervantes’in Don Kişotun’u kelime kelime kopyalamadan yeniden yazan Pierre Menard’ın ilk başta çok saçma gelen hikayesi Borges’in bu fikri işlediği hikayelerden bazılarıdır.
İkincisi dünyayı anlamlandırmaya çalışan her çabanın aslında mümkün açıklamalara bir yenisini kattığı insan beynine sığdırılmaya çalışılan evrene aslında yeni bir fikir katıldığıdır. En nihayetinde Borges felsefeyi, dini, bilimi kaynaştırıp çarpıtarak her seferinde yeni bir yapı yeni bir melodi oluşturur ; fakat üstünde pek durmaz iki üç sayfa sonra sizi yeniden hayrete düşürecek yeni bir dünya kurmuştur bile. Borges’in büyüleyiciliği kanaatkarlığından ve mecazsız ifadesinden kaynaklanır.
Borges’ten bir örnek vermenin yararlı olacağını düşünüyorum. Kongre adlı hikayeye kısaca bakalım: Kongre gelmiş geçmiş ve gelecek tüm insanların, tüm kültürlerin temsil edilmesi amacıyla kurulmuş bir oluşum. Amacın büyüklüğüne nazaran müteşebbislerin yarı mizahi sefilliği sonunda kongreyi saatleri ayarlama enstitüsü absürtlüğünden bir oluşuma çeviriyor. Hikayenin bitiminde nihayet kongrenin başkanı ve sermayedarı Glencoe servetini kaybedince sağduyusunu kazanır. Gleonce şunu kavramıştır gerçekliği kavratan bir kestirme yoktur. Her temsil, formüle etme, kanunlar belirleme veya itinayla gözlemleme her şeye rağmen bütünü açıklayamaz ancak yanına ekler. Sonsuz bir kitaba yazılan fihrist gibi komik kaçar.
Bu yüzden kreşendo ruh haliyle Glencoe der ki: “Kongrenin yeryüzünde var olmadığı bir köşe yoktur. Kongre yaktığımız kitapladır. Kongre sezarın tümenlerinin yolunu değiştiren Kaledonyalılardır. Kongre çarmıhtaki İsa’dır. Kongre servetimi orospulara yediren o yararsız heriftir. Kongre sattığım boğalar ve artık benim olmayan dönüm dönüm topraklardır.”
Borges  dünya edebiyatına hakim oluşuyla ve felsefeye ve metafiziği olan ilgisiyle aslında kendisi de hikayeleriyle küçük bir kongre kurmuştur denilebilir.
Metafizik kurguya ilginiz varsa Borges aklınızda  belki de hayatınızda okuyacağınız en keyifli en yoğun kitapları yazan adam olarak kalacaktır.Bence Borges kendi sanatının amacına fazlasıyla ulaşmıştır.


Kategoriler:Deneme

Etiketler:, , ,

2 replies

  1. Sayın yazar “İlki insan ruhunun bir anda oluşup çözülen bir şey olduğudur.” bu fikri izah etmek için örnekler kullanmışsınız ama naçizane fikrim yeterli olmamış. Biraz daha açıklayabilir misiniz?

    Beğen

  2. Kullanılan örneklerin yetersiz olduğunu düşünüyorum. Okurken sanki bir aceleye gelmiş hissi oluştu. Yazı, yazınsal bir nitelik arzetmekten ziyade sanki konuşan birinin ağzından çıkan keşimelerin yazıya getirilmiş hali gibi olmuş. Ayrıca bazı gözden kaçmaması gereken yazım hataları mevcut. Bunların düzeltilmesi lazım. Hele ki mevzu bir edebiyat dergisinde ele alınıyorsa. Borgesi çok severim. Onun İçin yorum yapmadan edemedim. Ve biliyorum ki borges herkes tarafından anlaşılmayan, çokları tarafından saçma, uygunsuz bulunan eserlerin yazarı. Buna mukabil Türkiye’de Borgesi anlayan ve sevenin bu denli az olduğu bir dönemde, kendisiyle alakalı kaleme aldığınız bu yazıdan sizin de pek az bir kesimden olduğunuz ve çok daha iyilerini yapabileceğiniz aşikar.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: