Bilginin doğası nedir ve bilimsellik neden bizim için önemlidir?(Bilimsel Bilginin Önemi Yazıdizisi-3)

bilimsel bilginin ehemmiyeti 3

 
Bilginin standart tanımı; gerekçelendirilmiş doğru inançtır. Bilgi meselesinin temel kavramları olan hak ile hakikat arasındaki ilişkinin temel ayakları nesne ve öznededir. Bilgi her zaman bir şeyin bilgisi olması hasebiyle bir ayağı ontolojide bir ayağı ise düşüncede olacaktır. Zira varlık düşüncede, düşünce ise dilde hayat bulur. Bu noktada bilgi felsefesinin varlık, düşünce ve dil üçlü paradigması bağlamında değerlendirilmesi gerekir. Aksi takdirde, insanın doğası gereği ortaya çıkan, bilmeye ilişkin merak yanlış yönlendirilmiş olur. Bilginin doğruluk ölçütüne ilişkin birkaç yaklaşım vardır. Lakin en görünür olanı mütekabiliyetçi doğruluk anlayışıdır.
 
 
Bir örnek verecek olursak; Türkiye Cumhuriyeti devletinin başkentinin Ankara oluşunun delili anayasadır. Yani bir insan Türkiye’nin başkenti İstanbul’dur dese bu durum anayasadaki gerçekliğe ters düşer. Başka bir örnek daha verecek olursak Ezine peyniri yiyin tansiyon ilacı kullanmayın dese birisi bunun doğru olması için gerçekliğe bakmamız gerekir. Yani Ezine peynirinin içindeki kimya ile tansiyon ilacının içerisindeki kimya örtüşüyor ise doğru yoksa yanlış olacaktır. Zira Ezine peynirinin içerisinde bulunan kimyasallar bellidir ve bunların tansiyon ile bağı hemen tespit edilip ortaya konulabilir. Son bir örnek verip bitirelim. Mesela bir Müslüman dese Allah’ın emri hırsızlık yapmaktır. “Bunun delili nedir?” diye sorduğumuz zaman bakmamız gereken şey; müslümanların kutsal kitabı olan Kuran’dır. Onda bu ifadeye dair bir ayet bulursak doğru, bulamazsak yanlış olacaktır. Yani gerçeklik önermeyi reddedecektir. Zaten ağzımızdan çıkan her söz ve önerme ya doğru ya da yanlıştır.
 
 
Bütün bu dediklerimizden çıkan sonuç şudur; bilimsel kelimesi zaten etimolojik olarak bilim kelimesinden, o da bilmek kelimesinden geldiği için bilimsel bir şey dediğini iddia eden birisi aslında herkesin kabul ettiği değil “herkesin kabul etmek zorunda olduğu” bir bilgiyi ifade etmektedir. Bunun delili de tabii ki gerçeklik olacaktır.
“Bilimsellik neden bizim için önemlidir?” sorusunu öncüller halinde incelersek, çıkacak sonucun bizi tatmin edeceğini düşünüyorum. Şöyle ki; insan doğası gereği bir şeyleri merak eden, yani bilmeye çalışan bir varlıktır. Yaşadığı ilk günden bugüne kadar insan hep bir arayış içerisinde olmuş, hayata ve kendine ilişkin sorgulamalara girişmiş ve bunun neticesinde de bazı sonuçlara varmıştır.
 
 
Bilmek yetmez! İnsanın doğasında yanlış olana “yanlış” deme dürtüsü vardır. Bunun en güzel örneği hayatımızda her daim bir güvence aramamızdır. Zira yalan gerçek olmayan şeyi söylemektir. Doğru ise gerçek olanı, nefsül emirde olanı demektir. Bu bağlamda insan, bilmek ister. Yanlış malumat sahibi olmak insanın güvencesini kıracağı için her insan doğruyu arar. Bu yüzden de eleştirir. Eleştirel düşünce- bilimsel bilgide lokomotif görevi görür.
 
 
Bilginin ilk var oluş amacı sorun tespit etmektir. Burada sorun derken maddi ve manevi olarak her şeyi kast ediyoruz. Örnek olarak bu dünyanın neden var olduğunu düşünmek ve çözüm bulamamakta bir sorundur ya da vücuda zerk eden bir iğnenin neden etki etmediğini düşünmekte bir sorundur ve çözüm üretilmelidir. Bunları çözerken iki şeye ihtiyaç duyarız; eleştirisel düşünceye ve sorunlara ilişkin açıklama modellerine.
Örnek verecek olursak, hukuk alanında ifade hürriyetine ilişkin bir madde yazılacaktır. Öncelikle ifade hürriyetinin ne olduğunu, neden var olmak zorunda olduğunu ve kapsamını belirlemek gerekmektedir. Kapsama ilişkin bir örnek verelim. Mesela elindeki çantayla alışveriş merkezine giren ve bu çantayı insanların içine atarak bunda bomba var diyerek kaçan bir insan yakalandığı zaman ben ifade hürriyetimi kullandım diye bilir mi? Ya da devletin birliğine kast eden bir terör örgütüne (FETÖ gibi) propaganda yaparak destek vermek ifade hürriyetine girer mi? İşte bunların hepsini eleştirisel düşünme ile tespit edip, çözümler getirebilirsiniz.
 
 
Bilginin nihai var oluş amacı, teoriler oluşturmaktır. Yukarıda verdiğimiz sorulara ilişkin bilgi temelinde cevaplar üretmektir. Bilgi temelinden kastımız ise “bilmeye” ulaşmaktır. Zira inanç, gerekçe barındırmadığı için herkes tarafından kabul görmez. Halbuki biz doğamız gereği, sanmayı değil bilmeyi isteriz. Bu bağlamda teori üretme ve bunları kanun yapma, bilginin nihai hedefidir.
Bu yazdığımız argümanları alt alta toplarsak;
 
  • İnsan doğası gereği bir şeyleri merak eden, yani bilmeye çalışan bir varlıktır.
  • İnsanın doğasında yanlış olana yanlış deme özelliği vardır.
  • Bilginin ilk var oluş amacı sorun tespit etmektir.
  • Bilginin var oluş amacı açıklama teoriler oluşturmaktır.
  • Nihai amacı ise bu teorileri kanunlaştırmaktır.
Çıkan sonuç şudur ki bilgi olmaksızın insanın yaşaması imkansızdır. Zira güvenme ihtiyacı insan doğasında var olan bir kavramdır. Bildiğin yanlış olursa, bütün hayatına mal olabilir. Bunun için yapmamız gereken; sorunları tespit edip, güvenebileceğimiz limanlar oluşturmak, yani sorgulamak veyahut eleştirisel düşünmektir. Bunları bir delile ve karineye dayandırmaktır. Bunları yaparken farklı yolları kullanmak ve sorunların çözümüne ilişkin teorileri artırmak, insanın hayatının amaçlarından olan bilgiye hizmet edecektir.


Kategoriler:Dil, Felsefe ve Bilim Üzerine

Etiketler:, , ,

2 replies

  1. Bilgi felsefesine dair doyurucu bir mutevanın işlendiği, bu muhtevanın düşünceyle harmanladığı ve okuru düşünmeye, tefekküre en nihayet hakikî bilmeye sevk eden, akıcı bir eser olmuş. Teşekkürler.

    Beğen

  2. Çok iyi, aradığım bir yazıydı. Elinize sağlık. Bilgi ve Bilim felsefesine dair yazılar yayınlamanız derginizin ne kadar nitelikli ve kaliteli olduğunu gösteriyor. Yazari da ayrıca tebrik ederim. Merakla diğer yazıyı bekliyorum.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: